Korona królów. Jagiellonowie. Taka historia

telenowela dokumentalna

  • 29.02.2024 11:35- TVP1 odc. 9
    O modzie i urodzie. Przepis ...

    O modzie i urodzie. Przepis z 1468 roku zabraniał mieszkańcom Krakowa naśladowania ubiorów dworu królewskiego, co wskazuje, że dwór z pewnością był ośrodkiem kształtującym modę, a zakazy te niejednokrotnie łamano. Każda mieszczka marzyła o tym, by wyglądać jak królowa. W średniowieczu nie kupowano gotowych strojów. Suknie kobiety szyły w dużej mierze same. Wycinały i fastrygowały, ozdabiały haftem, a krawiec wykańczał. Każdy dwór miał własny kolor, w którym dominowały szyte stroje. Na dworze Jagiełły modne były czernie i brązy, a do tego srebrne i złote dodatki. Dwór jego młodszego syna, Kazimierza Jagiellończyka, najchętniej odziewał się w czerwień. Suknie polskich królowych nie odbiegały zapewne od europejskich, jeśli chodzi o jakość tkanin i wspaniałość dodatków. Średniowiecze preferowało smukłe sylwetki, które podkreślano obcisłym strojem. Dbałości o sylwetkę sprzyjały także częste kąpiele, dla higieny i dla gładkiej skóry, która była oznaką wysokiego urodzenia. Niewiasty stosowały rozmaite maseczki i płyny - tonik z kwiatu lipy, szałwii oraz rozmarynu. Gładka cera była oznaką luksusu i dobrego pochodzenia. Przyzwoite kobiety nie stosowały makijażu. Tylko dziewki wszeteczne uciekały się do takich sztuczek. Aby rozjaśnić cerę używały bielidła sporządzonego ze zmielonej i wymieszanej z wodą pszenicy, policzki nacierały na przykład sokiem z buraka, a brwi przyciemniały węgielkiem. Włosy były ważnym elementem kobiecej urody. Powinny być zdrowe, miękkie, lśniące i oczywiście długie. Po 15 roku życia, jeśli oczywiście wcześniej kobieta nie wyszła za mąż, zaplatano jej warkocz, a im był on grubszy i dłuższy, tym większy stanowił powód do dumy. Panna mogła nosić głowę odkrytą, chociaż włosy powinny być w jakiś sposób splecione lub upięte. Kiedy wyszła za mąż, jej włosy mogły być widziane w pełnej okazałości tylko przez męża. Chowano je pod tak zwaną nałęczką, czyli chustą, welonem lub siatką. Panowie rzadko nosili sumiaste wąsy, niektórzy zapuścili brody, ale większość miała długie włosy.

  • 29.02.2024 16:00- TVP Polonia odc. 5
    Mikołaj Trąba: niezawodny przyjaciel. Mikołaj ...

    Mikołaj Trąba: niezawodny przyjaciel. Mikołaj Trąba był spowiednikiem króla Władysława Jagiełły. I osobą, której chyba najbardziej ufał. Był niewłaściwego urodzenia, czyli ze związku pozamałżeńskiego. Jego ojcem był ksiądz. Aby zostać arcybiskupem, dostał dyspensę papieża Innocentego VII, o którą wystąpił sam król. To Trąba starał się w Rzymie o zgodę na zawarcie ślubu z Jadwigą Andegaweńską i na chrzest Litwy. Uczestniczył także w bitwie pod Grunwaldem, wystawiając własnym sumptem chorągiew. Reprezentował króla na soborze w Konstancji, zaangażował się w spór z dominikaninem Falkenbergiem i odprawił specjalną mszę po spaleniu Jana Husa. Zmarł w czasie pełnienia misji, którą zlecił mu król w 1422 roku.


  • 02.03.2024 17:30- TVP Historia odc. 1
    Jadwiga Andegaweńska: pamięć silniejsza niż ...

    Jadwiga Andegaweńska: pamięć silniejsza niż grób. Kiedy Jadwiga - córka władcy węgierskiego Ludwika Andegaweńskiego i wnuczka Władysława Łokietka, miała niecałe 4 lata, zaręczono ją z Wilhelmem Habsburgiem, księciem austriackim. Los jednak pokierował inaczej i 10 - letnia Andegawenka zasiadła na tronie polskim, nie znając ani języka ani realiów kraju swoich przodków. Dwa lata później możni polscy wybrali jej męża, którym został Wielki Książę Litwy - Jagiełło. To u jego boku sprawowała swoje rządy. Jako spadkobierczyni Andegawenów udało się jej przejąć Ruś Halicko - Włodzimierską. Z jej inicjatywy zaczęto także sporządzać wspaniałe dzieło literackie, jakim jest Psałterz Floriański. Niestety, jej rządy nie były długie, zmarła najpewniej w wyniku powikłań porodowych w 1399 roku.

  • 05.03.2024 11:35- TVP Historia odc. 1
    Jadwiga Andegaweńska: pamięć silniejsza niż ...

    Jadwiga Andegaweńska: pamięć silniejsza niż grób. Kiedy Jadwiga - córka władcy węgierskiego Ludwika Andegaweńskiego i wnuczka Władysława Łokietka, miała niecałe 4 lata, zaręczono ją z Wilhelmem Habsburgiem, księciem austriackim. Los jednak pokierował inaczej i 10 - letnia Andegawenka zasiadła na tronie polskim, nie znając ani języka ani realiów kraju swoich przodków. Dwa lata później możni polscy wybrali jej męża, którym został Wielki Książę Litwy - Jagiełło. To u jego boku sprawowała swoje rządy. Jako spadkobierczyni Andegawenów udało się jej przejąć Ruś Halicko - Włodzimierską. Z jej inicjatywy zaczęto także sporządzać wspaniałe dzieło literackie, jakim jest Psałterz Floriański. Niestety, jej rządy nie były długie, zmarła najpewniej w wyniku powikłań porodowych w 1399 roku.

  • 07.03.2024 11:35- TVP1 odc. 37
    Mazowsze wchodziło w skład państwa ...

    Mazowsze wchodziło w skład państwa pierwszych Piastów praktycznie od początku. Potem, w czasach rozbicia dzielnicowego, stało się samodzielnym księstwem. Mazowieccy Piastowie przez pewien czas byli polskimi lennikami, część z nich poparła Koronę w czasie wojny z zakonem. Jak wszystkie dzielnice Polski w okresie rozbicia, Mazowsze także było podzielone. Najważniejszą dzielnicą Mazowsza było księstwo płockie, którym w czasach Jagiełły zarządzał książę Siemowit IV, niegdyś konkurent polskiego króla do korony polskiej. Jagiełło nie był jednak pamiętliwy - wydał swoją ukochaną siostrę Aleksandrę za księcia płockiego. Synowie Siemowita robili kariery, jeden z nich został nawet rektorem Uniwersytetu Krakowskiego i biskupem Trydentu. Księżniczki były wydawane za mąż za panów węgierskich, niemieckich, austriackich i śląskich. Konkretne korzyści dla mazowieckich Piastów były niewielkie, ale za to jaki to był wówczas prestiż.

  • 07.03.2024 16:00- TVP Polonia odc. 6
    "Rzecz o sztuce dyplomacji"Król był ...

    "Rzecz o sztuce dyplomacji"
    Król był samodzielnym kierownikiem zarówno polityki wewnętrznej jak i zagranicznej. On i tylko on! Miał oczywiście doradców w radzie królewskiej, ale nie musiał ich słuchać, ponadto niejednokrotnie potrafił zrzucić na nich winę za własne nietrafione decyzje.
    Najważniejszą instytucją na dworze w prowadzeniu polityki była kancelaria królewska, na której czele stali kanclerz oraz podkanclerzy czyli dzisiejsi ministrowie spraw wewnętrznych i spraw zagranicznych. To w kancelarii przygotowywano pisma dyplomatyczne, sporządzano listy, instrukcje dla posłów i wystawiano pełnomocnictwa. Tutaj także archiwizowano stare dokumenty i księgi, w których zapisywano wzorce pism, żeby móc je wykorzystać ponownie. W kancelarii pracowali pisarze potrafiący czytać i napisać pisma w języku łacińskim, niemieckim, ruskim, a później nawet włoskim. Przygotowywano tam także najważniejsze dokumenty, czyli traktaty pokojowe. Część z powstałych tutaj dokumentów była przewożona przez samych pracowników, którzy na potrzeby chwili stawali się posłańcami. Posłowie nierzadko organizowali także spotkania władców, choć najczęściej, zasobni w odpowiednie pełnomocnictwa, sami prowadzili pertraktacje z posłami innych krajów. Jeśli jednak dochodziło do spotkań samych monarchów to najczęściej na pograniczach państw. Podróże w głąb innego państwa były rzadkością, bo były... drogie.

  • 09.03.2024 17:30- TVP Historia odc. 2
    "Jagiełło: życie po Jadwidze" Jogaiła ...


    "Jagiełło: życie po Jadwidze" Jogaiła był Wielkim Księciem Litewskim, synem Olgierda i wnukiem Giedymina. W 1386 roku został polskim królem, jako mąż polskiego króla - Jadwigi Andegaweńskiej. Dwa trony i dwóch
    władców mających pełnię władzy. Kiedy w 1399 roku Jadwiga zmarła, najważniejsi polscy możni za potwierdzenie praw Jagiełły do korony chcieli więcej wpływów na władzę, a wówczas Władysław Jagiełło postanowił zrzec się tronu i wrócić na Litwę. Zaczęły się rozmowy i negocjacje. Obu stronom zależało, żeby król pozostał królem. Możni zaproponowali Jagielle kandydatkę na nową żonę, czyli Annę Cylejską. Dziewczyna była wnuczką Kazimierza Wielkiego, więc uznano ją za prawowitą dziedziczkę polskiego tronu, czym miała wzmacniać rolę Jagiełły. Przeprowadzono powtórną elekcję i ustanowiono warunki współpracy z Litwą.

  • 12.03.2024 11:25- TVP Historia odc. 2
    "Jagiełło: życie po Jadwidze" Jogaiła ...


    "Jagiełło: życie po Jadwidze" Jogaiła był Wielkim Księciem Litewskim, synem Olgierda i wnukiem Giedymina. W 1386 roku został polskim królem, jako mąż polskiego króla - Jadwigi Andegaweńskiej. Dwa trony i dwóch
    władców mających pełnię władzy. Kiedy w 1399 roku Jadwiga zmarła, najważniejsi polscy możni za potwierdzenie praw Jagiełły do korony chcieli więcej wpływów na władzę, a wówczas Władysław Jagiełło postanowił zrzec się tronu i wrócić na Litwę. Zaczęły się rozmowy i negocjacje. Obu stronom zależało, żeby król pozostał królem. Możni zaproponowali Jagielle kandydatkę na nową żonę, czyli Annę Cylejską. Dziewczyna była wnuczką Kazimierza Wielkiego, więc uznano ją za prawowitą dziedziczkę polskiego tronu, czym miała wzmacniać rolę Jagiełły. Przeprowadzono powtórną elekcję i ustanowiono warunki współpracy z Litwą.

  • 14.03.2024 11:35- TVP1 odc. 38
    Wojny najczęściej toczyły się w ...

    Wojny najczęściej toczyły się w polu, ale jednak aby je wygrać, najlepiej było zdobyć najważniejszą siedzibę wroga. Przygotowane na to zamki oraz miasta, otoczone wysokimi murami i strzegącymi je basztami potrafiły się jednak bronić miesiącami. Zresztą służyły one nie tylko do obrony. Przede wszystkim jednak określały jego status i autonomię. Władcy czasami zwalniali mieszczan z różnych podatków, aby mogli lepiej ufortyfikować swoje miasta, a ci stawiali grube mury z kamienia i cegieł. Niektóre miały nawet 3 metry grubości i 10 metrów wysokości. Najwięcej murów miejskich w Polsce powstało w czasach Kazimierza Wielkiego. Słynny cytat mówiący o tym, że zastał Polskę drewnianą a zostawił murowaną dotyczył właśnie zamiany wałów drewniano - ziemnych otaczających polskie miasta na solidne mury. Jeżeli wróg oblegał jakieś miasto, wtedy z murów można było lać gorącą wodę, a w późnym średniowieczu stawiać na nich działa. Były otwory strzelnicze, zwodzone mosty i fosa przed bramą. Oblegający zamek lub miasto wrogowie ściągali specjalne machiny oblężnicze - katapulty wyrzucające kamienie albo zapalające pociski. W czasach pokoju o określony zaś fragment murów były odpowiedzialne poszczególne cechy, które miały go naprawiać, uposażać strażnika, który strzegł tego fragmentu z baszty oraz oczywiście bronić podczas napaści wojsk obcych.

  • 14.03.2024 16:00- TVP Polonia odc. 7
    Możni na Wawelu. Możni i ...


    Możni na Wawelu. Możni i wpływowi ludzie zawsze skupiali się wokół władcy, ale dopiero za czasów panowania Kazimierza Wielkiego konkretne rodziny zaczynają budować na dworze królewskim prawdziwą siłę, majątek i władzę. Wśród panów obejmujących najważniejsze urzędy w Polsce widzimy w XIV wieku ciągle przedstawicieli tych samych rodzin, są kasztelanami i wojewodami, dostają dodatkowe kompetencje oraz odpowiednie uposażenia. To nie wszystko! Urzędy ziemskie były godnościami dożywotnimi. Można awansować, ale zostać odwołanym - nie. Ci zatem, którym udało się otrzymać jakiś urząd ziemski mieli przed sobą w miarę swoich zdolności szansę na naprawdę niezłą karierę polityczną. Jedną z rodzin, która dosyć szybko znalazła się w kręgu królewskim, zdobywając jednocześnie potęgę i bogactwo była rodzina Melsztyńskich herbu Leliwa. To właśnie za rządów Kazimierza Wielkiego ogromne wpływy zdobył syn Jana z Melsztyna, słynny Spytek. Melsztyńscy byli gałęzią kolejnej bardzo ważnej rodziny małopolskiej, czyli Tarnowskich herbu Leliwa.
    Wśród osób blisko związanych z Władysławem Jagiełłą pojawiło się też kilku Ślązaków, przybyłych do Korony z księciem opolskim Władysławem, jak Hinczka z Roszkowic, podskarbi królewski. Wielką karierę zrobiło też dwóch braci Szafrańców z Pieskowej Skały. To o nich wielki książę litewski Witold pisał, iż są prywatną radą króla, bo bez zgody braci trudno było dostać się przed oblicze władcy.

  • 16.03.2024 17:40- TVP Historia odc. 3
    Klasztor lub ślub. Pierwszy klasztor, ...

    Klasztor lub ślub. Pierwszy klasztor, który powstał w dawnej Europie założyli benedyktyni, którzy swoją siedzibę mieli na Monte Casino. Według reguły benedyktyńskiej poczęły powstawać nowe zakony męskie, a niebawem i żeńskie. Pierwszym z nich były klaryski, do których wkrótce dołączyły cysterki i norbertanki. Aby wstąpić do klasztoru trzeba było być kobietą z bogatego rodu. W rodzinach książęcych oraz możnych nierzadko wysyłano córki do klasztoru, była to bowiem również pewnego rodzaju inwestycja i zaszczyt. Kandydatki na zakonnice wnosiły najczęściej bogate uposażenie - czasami było to kilkadziesiąt wsi. W Krakowie był wtedy także Zakon Ducha Świętego. Zakonnicy i zakonnice mieli modlić się do Ducha Świętego, milczeć i opiekować się osobami starymi, ubogimi, chorymi, pielgrzymami oraz porzuconymi dziećmi. Prowadzono więc coś w rodzaju przytułku i dzisiejszego domu dziecka. Był to jedyny zakon, do którego mogły wstępować biedne kobiety.

  • 19.03.2024 11:35- TVP Historia odc. 3
    Klasztor lub ślub. Pierwszy klasztor, ...

    Klasztor lub ślub. Pierwszy klasztor, który powstał w dawnej Europie założyli benedyktyni, którzy swoją siedzibę mieli na Monte Casino. Według reguły benedyktyńskiej poczęły powstawać nowe zakony męskie, a niebawem i żeńskie. Pierwszym z nich były klaryski, do których wkrótce dołączyły cysterki i norbertanki. Aby wstąpić do klasztoru trzeba było być kobietą z bogatego rodu. W rodzinach książęcych oraz możnych nierzadko wysyłano córki do klasztoru, była to bowiem również pewnego rodzaju inwestycja i zaszczyt. Kandydatki na zakonnice wnosiły najczęściej bogate uposażenie - czasami było to kilkadziesiąt wsi. W Krakowie był wtedy także Zakon Ducha Świętego. Zakonnicy i zakonnice mieli modlić się do Ducha Świętego, milczeć i opiekować się osobami starymi, ubogimi, chorymi, pielgrzymami oraz porzuconymi dziećmi. Prowadzono więc coś w rodzaju przytułku i dzisiejszego domu dziecka. Był to jedyny zakon, do którego mogły wstępować biedne kobiety.

  • 21.03.2024 11:35- TVP1 odc. 39
  • 21.03.2024 16:00- TVP Polonia odc. 8
    "Jak zostać królową?" Wszystkie żony ...



    "Jak zostać królową?" Wszystkie żony Władysława Jagiełły zostawały polskimi królowymi nie z przypadku. Jakie warunki należało spełnić, aby zostać królową? Jak to się stało, że królowymi zostały? Jak wyglądało
    ich wykształcenie, droga do kraju, którego w większości - jak i języka - nie znały? Jak wyglądały ich pierwsze dni na Wawelu? Czy dawały sobie radę? Kto zostawał z nimi na królewskim dworze? Jadwiga Andegaweńska, Anna Cylejska, Elżbieta Granowska, Zofia Holszańska - cztery różne kobiety złączone jednym celem - jak przetrwać na Wawelu i nie wzbudzić skandalu. Czy im się to udało i jak można było tego uniknąć?

  • 23.03.2024 17:40- TVP Historia odc. 4
    Króla podróże małe i duże. ...


    Króla podróże małe i duże. W średniowieczu władcy dużo podróżowali. Taka metoda rządów miała swoje podłoże zarówno w kwestiach logistycznych, jak i dyplomatycznych. Regularne objazdy kraju nie były niczym dziwnym, choć w Polsce zarzuconym w okresie rozbicia dzielnicowego. Przywrócił ją Władysław Jagiełło, który wprowadził regularne objazdy całego państwa i to zarówno Korony, jak i Litwy. Nazywano go rex ambulans, czyli władca podróżujący. Za królewskie objazdy płacił król ze swego skarbca. W podróży towarzyszyło Jagielle kilkaset osób, poza jego dworem towarzyszyli mu bowiem możni ze swoimi dworami, co znacząco zwiększało orszak i powodowało, że taki objazd był prawdziwym wyzwaniem logistycznym. Władca nocował we własnych dobrach na zamku, a dwór lokowano w domach prywatnych i gospodach. Przy tej liczbie osób można było przebyć maksymalnie 30 - 40 kilometrów dziennie.

stacja telewizyjna
typ programu
podkategoria program
pierwsza emisja
29.02 11:35